Dubbele diagnose: het verband tussen geestelijke gezondheid en verslaving

Psychische stoornissen en verslavingen zijn een beetje als het verhaal van de kip en het ei. Wat kwam eerst? De kip of het ei? Geestesziekten of verslaving? Wanneer iemand te maken heeft met zowel een psychische aandoening als een actieve verslaving, is het belangrijk dat hij voor beide tegelijk behandeld wordt. Dit wordt ook wel een dubbele diagnose genoemd en het speelt een belangrijke rol bij het kiezen van het juiste behandelplan voor blijvend herstel.

Wat is een dubbele diagnose?

Dubbele diagnose is een term die wordt gebruikt om een persoon te beschrijven die zowel een middelengebruikstoornis als een of meer psychische stoornissen heeft. Het wordt ook wel co-occurring disorder (COD) genoemd.

Er zijn twee soorten dubbele diagnose:

  • een stoornis in het middelengebruik die leidt tot een psychische aandoening of deze verergert.
  • een psychische aandoening die tot een verslaving leidt of deze verergert.

De oorzaak van een dubbele diagnose

Heb je een psychische aandoeningen, dan kunnen alcohol en/of drugs je beter laten voelen. Daarnaast biedt het effect van deze middelen een bepaalde veiligheid, waardoor je beter kunt omgaan met symptomen als depressie, angst en woede. Veelvuldig en langdurig gebruik van drugs en alcohol leidt dan tot verslaving.

Anderzijds kan misbruik van voorgeschreven drugs of straatdrugs bijvoorbeeld een bipolaire stoornis of schizofrenie uitlokken of verergeren. Van verschillende drugs is bekend dat ze een geestesziekte activeren of op zijn minst een bestaande angst of depressie verdiepen.

Bij sommige mensen worden verslaving en geestelijke gezondheidsproblemen door dezelfde factor veroorzaakt en beginnen ze tegelijkertijd. Bij anderen begint het juist apart en wordt het steeds erger als de dubbele stoornis niet wordt behandeld.

Een dubbele diagnose hangt af van het soort psychische stoornis en de symptomen daarvan, de gebruikte drugs en/of alcohol en de ernst van de stoornis in het gebruik van middelen. Ook de manier waarop de geestelijke gezondheid en de verslaving het verloop van iemands algemene welzijn beïnvloeden speelt een belangrijke rol. 

Wat zijn de lichamelijke effecten van alcohol?

Aandoeningen die samen voorkomen met verslaving

Iemand met een dubbele diagnose heeft vaak een of meer psychische stoornissen (depressie, angststoornis, bipolaire stoornis, schizofrenie, persoonlijkheidsstoornissen) en verslavingen (alcohol, drugs, gokken, internet, seks). Sterker nog, uit statistieken blijkt dat minstens de helft van de mensen met een mentale ziekte een gelijktijdige drugs- of alcoholverslaving heeft en omgekeerd.

Psychische aandoeningen die vaak voorkomen bij verslaving zijn onder andere depressie, angststoornis, bipolaire stoornis, ADHD, schizofrenie, borderline en antisociale persoonlijkheidsstoornis.

Kunnen drugs ernstige mentale stoornissen veroorzaken?

Ja, bepaalde drugs kunnen ernstige psychische aandoeningen veroorzaken en kunnen de werking van de hersenen veranderen. Psychiatrische symptomen zoals chronische angst, depressie en paranoia komen vaak voor bij acute intoxicatie en ontwenning. De bijwerkingen kunnen kortdurend of blijvend zijn.

Drugs waarvan bekend is dat ze ernstige ziekten kunnen veroorzaken zijn onder andere cocaïne, inhaleermiddelen, ketamine, kratom, LSD, marihuana, MDMA, methamfetamine, PCP, voorgeschreven medicijnen en stroïden.

Kan ik een dubbele diagnose ontwikkelen?

Volgens het National Institute of Drug Abuse (NIDA) is de kans dat iemand met een verslaving lijdt aan stemmings- en angststoornissen ongeveer twee keer zo groot als de algemene bevolking. Evenzo lopen mensen met psychische stoornissen vaak twee keer zoveel kans om afhankelijk te worden van voorgeschreven geneesmiddelen of verslavende middelen.

Dit betekent niet dat je een verslaving ontwikkelt als je een mentale stoornis hebt. Of dat je een psychische aandoening ontwikkelt als je een verslaving hebt. Er zijn andere omgevingsfactoren die een dubbele diagnose beïnvloeden, evenals een complex samenspel van genetica.

Waarom het moeilijk is om een dubbele diagnose te behandelen

Het is moeilijk een dubbele diagnose te behandelen. Het is namelijk niet altijd gemakkelijk om te zeggen welke symptomen van welke aandoening komen. Het kost tijd om uit te zoeken wat een psychische stoornis is en wat een drugs- of alcoholprobleem is. Dat komt omdat psychische stoornissen en verslaving veel van dezelfde symptomen hebben, zoals depressie, angst, agressie, prikkelbaarheid, paranoia enz.

waarom het moeilijk is een dubbele diagnose te behandelen

Iemand die marihuana of crystal meth gebruikt kan langdurige psychotische reacties ervaren. Dat terwijl iemand met alcoholisme chronische depressie en angst kan ondervinden. Dit betekent niet per se dat ze een gelijktijdige psychische stoornis hebben.

Om de symptomen van een dubbele diagnose te behandelen, moet je de onderliggende oorzaken vinden en die aanpakken. Een persoon met een mogelijke gelijktijdige psychische aandoening en verslaving moet worden geëvalueerd door een professional in de geestelijke gezondheidszorg. Bovendien heeft hij een geïntegreerd herstelbehandelplan nodig dat is afgestemd op zijn unieke behoeften.

Waarschuwingssignalen van een dubbele diagnose

Dubbele diagnose is niet iets dat je zelf kunt vaststellen. Het is immers een complexe aandoening. Er zijn echter een paar tekenen die wijzen op de waarschijnlijkheid dat je een bijkomende stoornis hebt.

  • Je gebruikt alcohol of drugs om onaangename herinneringen of gevoelens te verwerken. Ook gebruik je om geconcentreerd te blijven op je werk of taken, om je stemming te verbeteren of om beangstigende situaties het hoofd te bieden.
  • Er is meestal een afhankelijkheidsrelatie met gevoelens en drugs of alcohol; men drinkt bijvoorbeeld alcohol of neemt recreatieve of voorgeschreven drugs wanneer men zich angstig, angstig, opgewonden enz. voelt.
  • Je hebt steeds meer alcohol of drugs nodig om je beter, gelukkiger, minder angstig, enz. te voelen.
  • Een persoon is afgekickt voor drugs- of alcoholverslaving, maar is teruggevallen als gevolg van symptomen van een psychische aandoening.

Hoe wordt een dubbele diagnose behandeld?

Dubbele diagnose wordt het best behandeld via een geïntegreerde aanpak waarbij de mentale aandoening en de verslaving tegelijkertijd worden behandeld. Een behandelplan voor een dubbele diagnose in een verslavingskliniek als White River Recovery wordt begeleid door een multidisciplinair team dat bestaat uit een psychiater, psycholoog, counselor, verslavingszorgtherapeuten en voedingsdeskundige.

Het behandelplan voor verslaving met een bijkomende psychische stoornis kan het volgende omvatten:

  • medische detox
  • medicijnen om de ontwenningsverschijnselen te verlichten
  • klinische of poliklinische rehabilitatie
  • psychotherapie, inclusief cognitieve gedragstherapie
  • verandering van levensstijl; dieet, lichaamsbeweging, slaappatronen
  • groepsondersteuning
  • nazorg

Welke therapie werkt goed voor psychische aandoeningen in combinatie met verslaving?

Het onderzoek naar het verband tussen psychische aandoeningen en verslaving is vergevorderd en heeft geleid tot de ontwikkeling van doeltreffende gedragstherapieën.

CGT en DBT zijn twee populaire gedragstherapieën die worden gebruikt om comorbide patiënten te behandelen in klinische verslavingsbehandelingscentra of in ambulante voorzieningen.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT helpt mensen om destructieve en verontrustende gedachtepatronen te herkennen en te veranderen. Deze gevoelens kunnen een negatief effect hebben op hun gedrag en gevoelens. CGT is effectief omdat het zich richt op het vaderen van automatische negatieve gedachten die depressie en angst aanwakkeren.

Bovendien helpt het bij het omzetten van negatieve gevoelens naar meer positieve, realistische gedachten.

Dialectische gedragstherapie (DBT)

DBT leert mensen in het moment te leven, gezonde relaties te ontwikkelen en betere manieren te vinden om met stress om te gaan. Het is de praktische kant van CGT.

DBT werd specifiek ontworpen voor de behandeling van borderline persoonlijkheidsstoornis (BPD), maar wordt nu ook gebruikt voor de behandeling van verslaving en comorbide psychische stoornissen, gedragsstoornissen, eetstoornissen en PTSS.

Of je je nou wilt aanmelden om met de behandeling te beginnen, of je een vraag hebt over de behandeling, contact opnemen met ons opnameteam is de eerste stap. Een ervaren toelatingscoördinator zal je te woord staan en je vanaf daar verder helpen.

    Dubbele diagnose

    Afkicken en clean blijven

    Lees Meer

    Verslaving de baas

    Lees Meer

    De verborgen gevolgen van alcoholmisbruik

    Lees Meer